Khi các quốc gia trở nên giàu có hơn, những tiện nghi hằng ngày mà người dân bình thường được hưởng cũng nhiều lên, nhưng không ít người cảnh báo rằng các giá trị xã hội quan trọng đang bị xói mòn trong quá trình đó. Việc liệu cái giá về văn hóa này có đáng để trả hay không vẫn đang thực sự gây tranh cãi. Theo tôi, lợi ích của phát triển kinh tế rõ ràng lớn hơn những mất mát về một số giá trị truyền thống.

Nỗi lo rằng phát triển làm xói mòn các giá trị của một xã hội không phải là vô căn cứ. Khi các nền kinh tế bước vào công nghiệp hóa, người trẻ rời làng quê lên thành phố làm việc, và những gia đình nhiều thế hệ cùng các cộng đồng gắn bó vốn từng nâng đỡ mọi thành viên dần nhường chỗ cho những hộ gia đình đô thị sống tách biệt. Một lo ngại liên quan là việc không ngừng chạy theo thu nhập tạo ra lối sống cạnh tranh và thực dụng, trong đó những giá trị trước đây như tình làng nghĩa xóm hay lòng kính trọng người lớn tuổi dần lép vế trước tham vọng cá nhân. Tuy nhiên, phần lớn những gì người ta tiếc nuối, cho rằng giá trị đã mất đi, thì nên được hiểu là sự thay đổi của chính các giá trị đó. Một xã hội trở nên thịnh vượng nhờ phát triển cũng có điều kiện tốt hơn nhiều để bảo vệ những phong tục mà xã hội đó thực sự muốn giữ lại, bằng cách chi tiền duy trì các lễ hội và ngôn ngữ mà trong hoàn cảnh nghèo đói sẽ dần mai một.

Ngược lại, những lợi ích lại đi sâu hơn vào đời sống con người và tác động đến nhiều người hơn. Quan trọng nhất là thu nhập quốc dân tăng lên giúp chi trả cho y tế, nước sạch và giáo dục cơ bản, những thứ quyết định liệu người dân có sống lâu và biết đọc biết viết hay không. Cách đây một thế hệ, nhiều gia đình ở phần lớn các nước đang phát triển từng phải chấp nhận mất một đứa con vì những căn bệnh mà nước sạch và thuốc men đơn giản ngày nay đã ngăn được. Những đứa trẻ nay sống sót được thường là người đầu tiên trong gia đình học hết phổ thông. Thêm vào đó là sự mở rộng đáng kể của các lựa chọn, bởi phát triển giải phóng con người khỏi công việc mưu sinh nhọc nhằn và mở ra những cơ hội về nghề nghiệp và nơi sinh sống mà cha mẹ họ, gắn chặt với ruộng đất, chưa từng có. Với phần lớn dân số, những thành quả đó không phải là điều trừu tượng mà chính là khác biệt giữa cuộc sống chật vật và cuộc sống ổn định.

Không thể phủ nhận rằng phát triển kinh tế làm thay đổi cách con người sống, và một số phong tục được trân trọng sẽ phai nhạt khi quá trình này diễn ra. Dù vậy, những lợi ích vật chất mà nó mang lại vẫn lớn hơn sự mất mát ấy, bởi tuổi thọ cao hơn và cơ hội thực sự đến được với đa số người dân, trong khi những truyền thống thực sự đáng giữ vẫn có thể tồn tại trong một xã hội đủ giàu để bảo vệ chúng.

Phát triển kinh tế và giá trị xã hội

Đề bài