Nhiều ngôn ngữ ít người nói hiện chỉ còn một vài người cao tuổi sử dụng, và nhiều khả năng sẽ biến mất khi những người này qua đời. Dù ngân sách nhà nước còn phải chi cho nhiều việc khác, tôi cho rằng chính phủ đúng khi cấp tiền cho những biện pháp giúp các ngôn ngữ này tồn tại.

Những người cho rằng khoản chi này lãng phí cũng có lý khi bàn về thứ tự ưu tiên. Ngân sách nhà nước có hạn, nên số tiền chi cho một ngôn ngữ ít người dùng sẽ không thể dành cho bệnh viện hay trường học. Những người phản đối cũng chỉ ra rằng người trẻ thường chọn tiếng phổ thông hoặc tiếng Anh, vì những ngôn ngữ này giúp họ dễ tìm việc hơn. Không một chương trình nào của chính phủ có thể buộc người trẻ làm khác đi. Tuy nhiên, số tiền cần chi thường không lớn. Việc cứu một ngôn ngữ chủ yếu là ghi âm những người cuối cùng còn nói ngôn ngữ đó và trả lương cho vài giáo viên mở lớp ở những làng còn dùng tiếng ấy. Những biện pháp này cũng không cần ép buộc ai, vì chúng chỉ nhằm giữ ngôn ngữ ấy cho những gia đình muốn truyền lại cho con cháu.

Quan trọng hơn, khi một ngôn ngữ mất đi, những hiểu biết được lưu giữ trong ngôn ngữ đó thường cũng mất theo. Chẳng hạn, một bà cụ làm nông ở một làng miền núi có thể biết tên và công dụng của hàng trăm loài cây trong vùng bằng tiếng mẹ đẻ của mình. Những hiểu biết này chưa bao giờ được ghi chép lại. Nếu không ai ghi lại các từ ấy trước khi bà qua đời, con cháu bà sẽ mất cả một thứ tiếng lẫn kiến thức thực tế về chữa bệnh và trồng trọt. Dân ca và lịch sử địa phương cũng vậy: chúng thường chỉ được truyền miệng từ đời này sang đời khác. Khác với một con đường hay một ngôi trường, một ngôn ngữ không thể xây dựng lại khi người cuối cùng nói ngôn ngữ đó đã mất, nên mất mát này là vĩnh viễn.

Đúng là ngân sách có hạn và người trẻ thường thích những ngôn ngữ phổ biến hơn. Tuy nhiên, khoản chi nhỏ để cứu một ngôn ngữ không đáng là bao so với những hiểu biết sẽ mất đi mãi mãi nếu không được giữ lại.

Chi tiền cứu những ngôn ngữ ít người nói

Đề bài